Czym różnią się wygrodzenia przemysłowe do maszyn od wygrodzeń stosowanych w magazynach

Wygrodzenie wokół robota przemysłowego i siatkowa przegroda oddzielająca strefę składowania mogą wyglądać niemal identycznie. Różnica pojawia się w momencie zagrożenia. Wygrodzenia przemysłowe do maszyn mają uniemożliwiać kontakt człowieka z niebezpiecznymi elementami urządzenia, natomiast wygrodzenia magazynowe służą przede wszystkim do wydzielania przestrzeni, kontrolowania dostępu i zabezpieczania towarów. Inne są więc wymagania dotyczące konstrukcji, drzwi, sposobu montażu oraz współpracy z systemami bezpieczeństwa. Pomylenie tych zastosowań może oznaczać nie tylko niepotrzebny wydatek, ale również pozostawienie pracowników bez odpowiedniej ochrony.

Wygrodzenia maszynowe – ochrona przed ruchem urządzeń i dostępem do stref niebezpiecznych

Podstawowym zadaniem wygrodzenia maszynowego jest uniemożliwienie dostępu do strefy zagrożenia podczas pracy urządzenia. Dotyczy to między innymi robotów przemysłowych, pras, zautomatyzowanych linii montażowych, paletyzatorów i maszyn pakujących. Zagrożeniem może być ruch ramienia robota, przemieszczający się element maszyny, mechanizm zgniatający lub wyrzucany detal.

Przykładowo robot paletyzujący przenosi kartony pomiędzy przenośnikiem a paletą. Samo ustawienie metalowej siatki tuż obok robota nie gwarantuje bezpieczeństwa. Trzeba uwzględnić maksymalny zasięg jego ramienia, chwytaka i transportowanego ładunku, a także możliwość sięgnięcia ręką przez oczka siatki. Odległość wygrodzenia od maszyny musi wynikać z oceny ryzyka, a nie wyłącznie z dostępnego miejsca na hali.

Projektowanie takich osłon opiera się między innymi na normach:

• PN-EN ISO 14120 – określa wymagania dotyczące projektowania i wykonania osłon stałych oraz ruchomych.
• PN-EN ISO 13857 – dotyczy odległości bezpieczeństwa zapobiegających dosięgnięciu stref niebezpiecznych kończynami.
• PN-EN ISO 14119 – reguluje zasady projektowania i doboru urządzeń blokujących związanych z osłonami.

Szczególnie ważne są drzwi umożliwiające wejście do maszyny. Jeżeli dostęp do wnętrza pracującej instalacji stwarza zagrożenie, stosuje się osłony ruchome z urządzeniami blokującymi, współpracującymi z układem sterowania bezpieczeństwem. Otwarcie drzwi powinno wywołać odpowiednią reakcję maszyny, a jeśli niebezpieczny ruch nie ustaje natychmiast, potrzebne może być ryglowanie osłony do czasu osiągnięcia stanu bezpiecznego.

Nie wystarczy jednak zamontowanie zwykłego wyłącznika na furtce. Funkcja bezpieczeństwa musi mieć parametry dobrane do ryzyka, a jej działanie trzeba zweryfikować. Istotne są również warunki ponownego uruchomienia urządzenia. Zamknięcie drzwi nie powinno automatycznie rozpoczynać niebezpiecznego cyklu.

Kiedy takie rozwiązanie ma sens? Gdy za przegrodą znajdują się ruchome elementy, których kontakt z człowiekiem grozi urazem, a dostęp musi być ograniczony podczas pracy. Pełne wygrodzenie nie zawsze jest jednak najlepszym wyborem. Przy częstym ręcznym podawaniu detali sztywne panele mogą utrudniać obsługę. Wtedy analizuje się możliwość wykorzystania kurtyn świetlnych, skanerów bezpieczeństwa lub innych środków ochronnych.

Praktyczną niedogodnością wygrodzeń maszynowych jest utrudniony dostęp serwisowy. Źle umieszczona furtka wydłuża wymianę narzędzi i usuwanie zacięć. Dlatego lokalizację wejść należy uzgodnić z operatorami i służbami utrzymania ruchu jeszcze przed montażem paneli.

Wygrodzenia magazynowe – organizacja przestrzeni i ochrona składowanych towarów

W magazynie punkt ciężkości przesuwa się z zabezpieczenia ruchomych mechanizmów na kontrolę dostępu, rozdzielanie stref i ochronę wyposażenia. Przegrody siatkowe wykorzystuje się do wydzielania magazynów narzędziowych, stref kompletacji, miejsc przechowywania wartościowych komponentów oraz pomieszczeń magazynowych wewnątrz dużej hali.

Przykład? Firma logistyczna przechowuje elektronikę na powierzchni 80 m² we wspólnym magazynie o powierzchni kilku tysięcy metrów kwadratowych. Budowa osobnego pomieszczenia z pełnych ścian oznacza dodatkowe roboty budowlane i ograniczenie widoczności. Modułowe wygrodzenie siatkowe z zamykanymi drzwiami pozwala wydzielić strefę, zachować kontrolę wzrokową nad towarem i łatwiej zmienić jej układ po reorganizacji magazynu.

W takim zastosowaniu najważniejsze są inne parametry niż przy maszynach:

• Wysokość i sposób zabudowy – muszą odpowiadać wymaganemu poziomowi ograniczenia dostępu, z uwzględnieniem możliwości przejścia nad przegrodą.
• Rodzaj drzwi i zamka – inne rozwiązanie wystarczy do magazynu materiałów eksploatacyjnych, a inne będzie potrzebne do strefy z towarem wysokiej wartości.
• Modułowość paneli – umożliwia zmianę układu przegród bez wymiany całej konstrukcji.
• Odporność na uderzenia – szczególnie istotna tam, gdzie w pobliżu poruszają się wózki widłowe i paletowe.
• Sposób kotwienia do posadzki – musi uwzględniać jej stan, grubość, nośność i wymagania producenta systemu.

W praktyce największym błędem jest traktowanie każdej metalowej przegrody jako zabezpieczenia przed wózkiem widłowym. Typowe wygrodzenie siatkowe może skutecznie ograniczać dostęp pieszych, ale nie musi być przystosowane do przejmowania energii uderzenia pojazdu magazynowego.

W strefach intensywnego transportu potrzebne są odpowiednio dobrane bariery ochronne, odbojnice lub osobne zabezpieczenia regałów. Ich parametry powinny odpowiadać masie pojazdów, prędkości ruchu i możliwym kierunkom kolizji. W przeciwnym razie uderzenie wózka może wyrwać kotwy z posadzki i przewrócić fragment wygrodzenia.

Inny problem występuje przy wysokim składowaniu. Przegroda ustawiona obok regału nie zastępuje siatek zabezpieczających przed spadaniem ładunków. Gdy istnieje ryzyko wypadnięcia kartonu lub palety z konstrukcji regałowej, potrzebne jest zabezpieczenie zaprojektowane właśnie do tego rodzaju obciążenia.

Wygrodzenie magazynowe ma sens, gdy priorytetem jest wydzielenie przestrzeni, ograniczenie nieuprawnionego wejścia i możliwość późniejszej przebudowy. Nie powinno być jednak traktowane jako zamiennik osłony maszynowej, bariery przeciwuderzeniowej ani zabezpieczenia przeciwpożarowego bez potwierdzenia odpowiednich parametrów.

Jak dobrać konstrukcję, drzwi i sposób montażu do konkretnego zastosowania?

O wyborze wygrodzenia nie powinna decydować sama wysokość paneli czy grubość stalowego drutu. Najpierw trzeba ustalić rodzaj zagrożenia, następnie wymagany poziom ochrony, a dopiero później dobrać konstrukcję.

W przypadku maszyn istotne są przede wszystkim geometria strefy niebezpiecznej, odległości bezpieczeństwa, częstotliwość wejść serwisowych i współpraca drzwi z układem sterowania. W magazynie większego znaczenia nabierają szerokość przejść, sposób transportu towarów, kontrola dostępu i możliwość rozbudowy.

Dobrze widać to na przykładzie dwóch stanowisk wymagających ogrodzenia powierzchni około 30 m². Pierwsze obejmuje automatyczne stanowisko spawalnicze, drugie – strefę przechowywania części zamiennych.

Na stanowisku spawalniczym trzeba uwzględnić ruch robota, odpryski, promieniowanie spawalnicze i dostęp serwisowy. Sama siatka może być niewystarczająca, dlatego konieczne bywają odpowiednie panele pełne lub osłony chroniące przed promieniowaniem. Drzwi powinny współpracować z funkcjami bezpieczeństwa stanowiska.

W magazynie części zamiennych zwykle wystarczy system paneli siatkowych z odpowiednio dobranym zamkiem. Jeśli pracownicy regularnie przemieszczają wózki transportowe, konieczne będzie zaplanowanie wygodnego wejścia o szerokości dostosowanej do używanego sprzętu.

Przy takich zadaniach stosuje się również modułowe wygrodzenia przemysłowe, przeznaczone do wydzielania przestrzeni magazynowych. Przykładowo systemy Mag-Complex umożliwiają łączenie paneli, dobór różnych drzwi i zamków oraz dopasowanie zabudowy do wysokości pomieszczenia. To praktyczne przy rozbudowie magazynu, ponieważ zmiana granic strefy nie musi oznaczać wymiany całego wygrodzenia. Nie zwalnia jednak z osobnej oceny zabezpieczeń, jeśli w wydzielonej przestrzeni pracuje niebezpieczna maszyna.

Przed zamówieniem należy rozstrzygnąć trzy kwestie.

Po pierwsze: czy wygrodzenie ma zatrzymywać człowieka, ograniczać dostęp czy wytrzymać uderzenie? To różne zadania. Dla ochrony przed dostępem do ruchomych części maszyny liczą się odległości bezpieczeństwa i właściwe zabezpieczenie wejść. Dla ochrony przed wózkami potrzebna jest potwierdzona odporność mechaniczna na określone oddziaływania.

Po drugie: jak często będzie otwierane? Przy sporadycznych wejściach serwisowych można rozważyć prostszy układ drzwi, pod warunkiem spełnienia wymagań bezpieczeństwa. Przy częstym dostępie do części magazynowych ważniejsze mogą być ergonomia, trwałość zawiasów i szybkość obsługi zamka. Zbyt wąskie drzwi szybko stają się problemem, gdy trzeba przewieźć większy pojemnik lub wózek.

Po trzecie: czy układ hali będzie się zmieniał? W magazynie, w którym regularnie przebudowuje się strefy kompletacji, modułowe panele są wygodniejsze niż stałe przegrody. Przy maszynach każda zmiana położenia osłony może natomiast wymagać ponownego sprawdzenia odległości bezpieczeństwa i skuteczności zastosowanych środków ochronnych.

Nie należy również pomijać warunków montażu. Kotwienie do spękanej posadzki, ingerencja w ogrzewanie podłogowe czy ustawianie słupków przy dylatacjach mogą wymagać zmiany projektu. Przy wygrodzeniach o znacznej wysokości trzeba sprawdzić także stateczność całej konstrukcji.

FAQ – najczęstsze pytania o wygrodzenia przemysłowe i magazynowe

Czy wygrodzenie magazynowe można zastosować wokół maszyny?
Tak, ale wyłącznie wtedy, gdy cała konstrukcja wraz z wejściami i zabezpieczeniami spełnia wymagania wynikające z oceny ryzyka maszyny. Sam metalowy panel siatkowy nie potwierdza takiej przydatności.

Czy wszystkie drzwi wygrodzenia maszynowego muszą mieć blokadę bezpieczeństwa?
Nie. Wymagane zabezpieczenia zależą od rodzaju osłony, sposobu dostępu i zagrożeń. Drzwi umożliwiające wejście do niebezpiecznej strefy podczas pracy zwykle wymagają odpowiedniego urządzenia blokującego, a niekiedy również ryglowania.

Jaka wysokość wygrodzenia jest odpowiednia?
Nie istnieje jedna uniwersalna wysokość. Dla maszyn dobiera się ją na podstawie geometrii zagrożenia i odległości bezpieczeństwa. W magazynach zależy od celu wydzielenia strefy, sposobu składowania i wymaganego poziomu kontroli dostępu.

Czy wygrodzenie siatkowe ochroni regały przed uderzeniem wózka?
Nie należy tego zakładać. Do ochrony przed kolizjami stosuje się bariery i odbojnice o parametrach odpowiadających przewidywanym obciążeniom.

Czy wygrodzenie modułowe można przenieść w inne miejsce?
Zazwyczaj tak, jeśli producent dopuszcza demontaż i ponowny montaż elementów. Trzeba jednak sprawdzić stan paneli, połączeń, kotew oraz warunki mocowania w nowej lokalizacji.

Od czego zacząć zakup wygrodzenia?
Od oznaczenia na planie hali stref zagrożenia, tras transportowych i miejsc dostępu. Następnie należy określić funkcję każdej przegrody. Najpierw trzeba wyeliminować błąd polegający na stosowaniu zwykłego wygrodzenia magazynowego jako osłony niebezpiecznej maszyny. Dopiero po tej weryfikacji warto wybierać wysokość paneli, rodzaj drzwi i system mocowania.